Mardin, farklı inançların, dillerin ve kültürlerin yüzyıllardır omuz omuza, barış içinde yaşadığı, sokaklarında kaybolmanın bile bir keşif olduğu eşsiz bir şehir. Şehir, tarihî taş evleri, dar sokakları, medreseleri, kiliseleri, manastırları ve camileriyle ön plana çıkıyor.
Artuklu, Akkoyunlu, Osmanlı gibi birçok medeniyetin izlerine ev sahipliği yapan şehir aynı zamanda Süryani kültürünün de en önemli merkezlerinden biri. İstanbul’un kaosundan uzaklaşıp Mezopotamya’nın sakinliğinde rahatlamak isterseniz İstanbul Mardin uçak bileti seçeneklerini değerlendirebilir, sadece birkaç saatlik bir uçuşla kendinizi bu masalsı atmosferin içinde bulabilirsiniz.
1. Kasımiye Medresesi
Artuklu mimarisinin en zarif örneklerinden biri olan Kasımiye Medresesi, sadece taş işçiliğiyle değil, felsefesiyle de ziyaretçilerini büyülüyor. Avluda yer alan küçük havuz ve su kanalı, insan ömrünü sembolize eden eşsiz bir tasarıma sahip. Yapıdaki her bir unsur ayrı bir evreyi temsil ediyor.
- Çeşme: Doğumu,
- Döküldüğü küçük havuz: Bebekliği ve çocukluğu,
- Uzun ve dar kanal: Gençliği ve yetişkinliği,
- Toplandığı büyük havuz: Yaşlılığı ve nihayetinde suyun toprağa karışması ise ölümü.
Seyahat İpucu: Burayı ziyaret etmek için gün batımına yakın saatleri tercih etmelisiniz. Batan güneşin eşsiz manzarası ve sarı kesme taşlara vurduğunda ortaya çıkan renk cümbüşü muhteşem fotoğraflar çekmek için son derece ideal.
2. Zinciriye Medresesi
Eski Mardin’e çok yakın olduğundan kolayca gidebilirsiniz. Mardin Kalesi’nin hemen eteklerinde yer alan Zinciriye (İsa Bey) Medresesi, şehre hakim konumu ve iki büyük kubbesiyle Mardin silüetinin en önemli parçalarından biri. Zamanında rasathane olarak da kullanılan bu yapıdan, Mezopotamya ovasını kuş bakışı izleyebilirsiniz.
Seyahat İpucu: Medreseye ulaşmak için oldukça dik ve merdivenli dar sokakları tırmanmanız gerekecek. Bu yüzden mutlaka altı kaymayan, rahat yürüyüş ayakkabıları tercih edin.
3. Deyrulzafaran Manastırı
İsmini etrafında yetişen safran çiçeğinden alan bu görkemli manastır, Mardin’de mutlaka görmeniz gereken yerler arasında dikkat çekiyor. Manastır, Süryani Ortodoks Kilisesi’nin dünya çapındaki en önemli merkezlerinden biri. MS 493-1932 yılları arasında yaklaşık 1500 yıl boyunca Süryani Ortodoks Patrikhanesi olarak hizmet vermiş. Güneş Tapınağı’nın üzerine inşa edilen yapının tavanındaki taşlar, hiçbir harç kullanılmadan, kilit taşı sistemiyle birbirine tutunarak yapılmış.
Şehir merkezine yaklaşık 5 kilometre mesafede yer alan Deyrulzafaran Manastırı, 5. yüzyılda inşa edilmiş. Manastır kompleksi içinde kiliseler, şapeller, eğitim odaları, misafirhane ve keşiş hücreleri bulunuyor.
Seyahat İpucu: Manastır turunuzu tamamladıktan sonra avludaki küçük kafede mola verebilirsiniz. Burada Süryani çöreği eşliğinde taze demlenmiş safran çayınızı yudumlarken manastırın atmosferine kendinizi bırakabilirsiniz.
4. Dara Antik Kenti
Mezopotamya’nın Efes’i olarak anılan Dara Antik Kenti, Roma İmparatorluğu’nun doğu sınırını korumak için kurulan devasa bir garnizon şehri. Kaya mezarları, sarnıçları ve su kanallarıyla ziyaretçilerini etkisi altına alan şehirde en önemli alanlar ise şu şekilde:
- Nekropol (Mezarlık) Alanı: Kayalara oyulmuş çok katlı mezarlar.
- Galeri Mezar (Yeniden Diriliş Alanı): Yüzlerce insan kemiğinin sergilendiği, dünyada eşine az rastlanır cam zeminli devasa mezar yapısı.
- Zindan (Büyük Sarnıç): Yerin metrelerce altına inen etkileyici su sarnıcı.
Seyahat İpucu: Dara, Mardin merkeze göre çok daha kurak ve gölgesiz bir alan. Özellikle yaz veya bahar aylarında gidecekseniz yanınızda mutlaka su, şapka ve güneş kremi bulundurun. Tozlu bir zemin olduğu için açık renkli kıyafetler giymemeye özen gösterin.
5. Mardin Ulu Camii
Artuklu Dönemi’nin yapılarından olan Ulu Camii, şehrin en eski camisi. Üzerindeki kufi kitabeler ve damla motifleriyle süslenmiş dilimli minaresi, Mardin manzarasının vazgeçilmez bir parçası. Halk arasında minaredeki damla şekillerinin inanç uğruna dökülen gözyaşlarını temsil ettiği anlatılıyor.
6. Mor Gabriel Manastırı
Midyat’a yaklaşık 23 kilometre mesafede yer alan ve 397 yılında kurulan Mor Gabriel (Deyrulumur), günümüzde hala aktif olarak kullanılan ve dünyanın ayakta kalan en eski Süryani Ortodoks manastırı. Türkiye’deki en eski Süryani Ortodoks manastırı olarak da biliniyor.
İnce taş işçiliği, göz alıcı mozaikleri ve azizlerin türbeleri ile bu manastır, bölgedeki Süryani kültürünü en iyi gözlemleyebileceğiniz yerlerin başında geliyor. Manastır içinde kiliseler, şapeller, eğitim mekânları ve keşiş odaları bulunuyor. Yapıdaki mozaik döşemeli tabanlar, fresklerle süslü duvarlar ve Süryani taş işçiliği ziyaretçileri büyülüyor.
7. Kırklar Kilisesi (Mor Behnam)
Mardin merkezde, taş evlerin arasında gizlenmiş bir hazine olan Kırklar Kilisesi, 6. yüzyılda inşa edilmiş. İsmini, inançları uğruna donarak can veren 40 Hristiyan şehidinden alıyor. Çan kulesindeki detaylar, taş işçiliği ve avlusunun huzur veren sessizliği ile dikkat çekiyor.
8. Tarihî Mardin Sokakları ve Abbaralar
Mardin, kültürel varlıklarının yanı sıra tarihî ara sokakları, işlemeli kapıları ve abbaraları (Evlerin altından geçen, üstü kapalı ve serin tüneller) ile de dikkat çekiyor. Labirent gibi sokaklarda gezerken adeta zamanda yolculuk yapmış gibi hissedeceksiniz. Kapalı çarşıları, Mardin’e özgü el emeği ürünlerin satıldığı pazarları ve mırra başta olmak üzere kahve içip soluklanabileceğiniz manzaralı kafeleri de mutlaka gezmelisiniz.
9. Midyat Devlet Konukevi
Midyat Devlet Konukevi milyonların beğeni ile izlediği dizi ve filmlere ev sahipliği yapması ile ön plana çıkıyor. Sıla, Hükümet Kadın, Hercai gibi dizi ve filmler burada çekildiğinden her yıl binlerce ziyaretçi ağırlıyor. Midyat taş işçiliğinin zirve noktalarından biri olan bu yapı (eski adıyla Süryani Lole Konağı), terasından sunduğu eşsiz Midyat manzarasıyla ünlü.
Seyahat İpucu: Burası şehrin en turistik ve kalabalık noktalarından biri. Kalabalıktan bunalmamak ve o meşhur terasta tek başınıza, Midyat evlerini arkanıza alarak harika fotoğraflar çekebilmek için sabahın çok erken saatlerini tercih etmenizi öneririz. Konak çıkışında, Midyat çarşısındaki atölyelerde telkari (gümüş işleme) sanatının en güzel örneklerini inceleyebilir, satın alabilirsiniz.
Seyahatiniz boyunca şehrin kültürel ve tarihî mirasını en iyi şekilde hissetmek için Eski Mardin bölgesindeki Mardin otelleri arasından seçim yapabilirsiniz. Burada restore edilmiş tarihî taş konaklarda kalabilir, güne otelin terasından Mezopotamya manzarası ile uyanabilirsiniz.